Znak odcinkowy pomiar prędkości: jak wygląda D-51a i D-51b, jak działa OPP i jaki grozi mandat

Odcinkowy pomiar prędkości (OPP) rejestruje czas wjazdu i wyjazdu pojazdu z odcinka drogi i z tych dwóch odczytów liczy średnią prędkość. Początek odcinka oznacza znak D-51a „automatyczna kontrola średniej prędkości”, a koniec znak D-51b z czerwonym skośnym pasem. Jeśli średnia przekroczy limit, mandat i punkty liczy się tak samo jak przy fotoradarze, według progów taryfikatora.

Jak działa odcinkowy pomiar prędkości

Fotoradar mierzy prędkość w jednym miejscu. Odcinkowy pomiar prędkości mierzy czas. Na początku odcinka stacjonarne urządzenie rejestrujące fotografuje pojazd i zapisuje numer rejestracyjny oraz godzinę, a na końcu robi to samo drugie urządzenie. System dzieli długość odcinka przez czas przejazdu i porównuje wynik z prędkością dopuszczalną.

Prawo o ruchu drogowym opisuje to wprost. Inspekcja Transportu Drogowego może ujawniać przekroczenia prędkości za pomocą urządzeń, które ujawniają naruszenia przepisów ruchu drogowego na określonym odcinku drogi. Takie urządzenia rejestrują w szczególności obraz pojazdu z numerem rejestracyjnym, datę, czas i odcinek drogi, średnią prędkość, z jaką poruszał się pojazd na odcinku drogi, prędkość dopuszczalną i numer identyfikacyjny urządzenia (art. 129h ust. 2). Zadania te wykonuje Główny Inspektor Transportu Drogowego (art. 129g ust. 3), w praktyce przez Centrum Automatycznego Nadzoru nad Ruchem Drogowym (CANARD).

Z tej zasady wynika najważniejsza praktyczna różnica. Gwałtowne hamowanie przed bramką nic nie daje, bo liczy się czas przejazdu całego odcinka. Jeśli przez część drogi jechałeś za szybko, wyrównać średnią możesz tylko dłuższą jazdą wolniej, a na autostradzie i drodze ekspresowej nie wolno się zatrzymać poza miejscem do tego wyznaczonym (art. 49 ust. 3). Ilustruje to prosty wzór: przy limicie 100 km/h odcinek 5 km trzeba przejechać w co najmniej 3 minuty. Każda sekunda mniej podnosi średnią.

Wymagania, jakie GITD postawił urządzeniom kupowanym w 2021 roku, pokazują, czego spodziewać się po sprzęcie: rejestracja naruszeń na co najmniej trzech pasach ruchu, pomiar bez przerw także przy złej pogodzie, zakres od 30 do 220 km/h, rozpoznawanie rodzaju pojazdu i zdjęcia dobrej jakości o każdej porze doby.

Znak odcinkowy pomiar prędkości: jak wyglądają D-51a i D-51b

Odcinkowy pomiar prędkości ma dwa własne znaki informacyjne. Oba mają niebieskie tło, są prostokątne i pokazują jezdnię w perspektywie z dwoma symbolami urządzenia rejestrującego. Dolne urządzenie jest większe od górnego o 33% (rys. 9.4.77a i 9.4.77b załącznika nr 1 do warunków technicznych), co daje wrażenie głębi. Znaki D-51 i D-51a można też wykonać na tle żółto-zielonej folii pryzmatycznej odblaskowo-fluorescencyjnej (pkt 1.2.2 załącznika nr 1). Koniec odcinka oznacza ten sam rysunek przekreślony czerwonym pasem.

Rozporządzenie w sprawie znaków i sygnałów drogowych definiuje oba znaki w § 60b. Znak D-51a uprzedza o początku odcinka drogi, na którym średnia prędkość jazdy jest kontrolowana i rejestrowana przez stacjonarne urządzenie rejestrujące. Znak D-51b informuje o końcu odcinka drogi objętego taką kontrolą. Znak D-51 „automatyczna kontrola prędkości” uprzedza natomiast o miejscu, w którym prędkość mierzy pojedyncze stacjonarne urządzenie (§ 60b ust. 1). Znaki z § 60b mogą stać w innym miejscu niż po prawej stronie jezdni (§ 61).

Przed sierpniem 2019 roku odcinkowy pomiar oznaczano znakiem D-51 z tabliczką „Kontrola średniej prędkości na odcinku…”. Rozporządzenia z 12 lipca 2019 r. wprowadziły D-51a i D-51b, a stare oznakowanie mogło zostać najwyżej przez 24 miesiące od wejścia zmian w życie (14 sierpnia 2019 r.). Jeśli więc gdzieś jeszcze widzisz D-51 z taką tabliczką, oznakowanie powinno już zostać wymienione. Pełny przegląd znaków z tej grupy znajdziesz w tekście o rodzajach znaków drogowych, a zmiany z ostatnich lat w artykule nowe znaki drogowe.

Odcinkowy pomiar prędkości: oznakowanie według warunków technicznych

Zasady umieszczania znaków i obudów podaje rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych (Dz.U. 2019 poz. 2311). Dla zarządcy drogi i projektanta oznaczenie odcinkowego pomiaru prędkości to kilka konkretnych wymagań, rozrzuconych po dwóch załącznikach.

• Miejsce znaków. D-51a stoi w przekroju poprzecznym drogi, w którym znajduje się urządzenie rejestrujące wjazd, a D-51b tam, gdzie urządzenie rejestruje wyjazd (pkt 5.2.56.2 i 5.2.56.3 załącznika nr 1).
• Uprzedzenie. Gdy początek odcinka leży w miejscu o ograniczonej widoczności, można postawić dodatkowy D-51a z tabliczką T-1a, w odległościach takich jak dla D-51: 100–200 m, 200–500 m albo 500–700 m, zależnie od drogi.
• Stały limit i długość odcinka. Urządzenia odcinkowego pomiaru mogą być instalowane na odcinkach dróg, na których obowiązuje stała prędkość dopuszczalna, o długości do 10 000 m na obszarze zabudowanym i do 20 000 m poza nim (pkt 14.6.2.1 załącznika nr 4, w brzmieniu od grudnia 2021 r.). Na odcinku objętym OPP nie lokalizuje się innych stacjonarnych urządzeń rejestrujących. Zmiana limitu w połowie odcinka utrudniałaby kierowcy ocenę, z jaką średnią jedzie. Z tego samego powodu odcinek z OPP nie nadaje się do zmiennego limitu wyświetlanego na znakach zmiennej treści.
• Obudowa. Co najmniej 1,0 m od krawędzi jezdni, opaski, utwardzonego pobocza albo pasa awaryjnego. Na chodniku lub poboczu, po którym chodzą piesi, obudowa wisi na wysokości co najmniej 2,5 m. Barwa obudowy jest żółta, a żółta może być też konstrukcja wsporcza (pkt 14.6.2.3). Urządzenia obejmujące kilka pasów wiszą często nad jezdnią na bramownicach.
• Ochrona. Jeśli obudowa stoi tam, gdzie auto może w nią uderzyć, zwłaszcza po zewnętrznej stronie łuku albo na pasie dzielącym, stosuje się bariery ochronne lub osłony energochłonne.
• Roboty drogowe. Od lutego 2026 r. limity 10 i 20 km długości odcinka nie dotyczą urządzeń stosowanych na odcinkach robót w pasie drogowym (Dz.U. 2026 poz. 132, § 1 pkt 3 lit. e). Ułatwia to stawianie tymczasowego OPP przy przebudowach, które oznacza się według zasad opisanych w tekście o oznakowaniu robót drogowych.

Wielkość tarczy zależy od drogi. Dla znaku D-51 tabela 9.4.2 podaje wymiary 1200 × 1500 mm (znaki wielkie, autostrady), 900 × 1125 mm (duże) oraz 600 × 750 mm (średnie i małe). Rysunek konstrukcyjny znaku D-51a rozporządzenie podaje dla tarczy 900 × 1125 mm. Grupy wielkości i ich zastosowanie opisujemy w artykule o wymiarach znaków drogowych, a wysokości montażu w tekście wysokość montażu znaków drogowych. Każda zmiana oznakowania wymaga zatwierdzonego projektu organizacji ruchu.

Jeśli zarządzasz drogą albo wykonujesz oznakowanie odcinka z OPP, potrzebujesz znaków z grupy D, konstrukcji wsporczych i często barier. Produkujemy je w grupach wielkości i z foliami wymaganymi przez warunki techniczne:

Pozostałe znaki z tej grupy są w kategorii znaki drogowe informacyjne. Gmina, która chce uspokoić ruch bez mandatów, zwykle zaczyna od wyświetlacza prędkości. Kiedy taki wyświetlacz ma sens, opisujemy w tekście radarowe wyświetlacze prędkości: uzasadnienie zainstalowania, a to, że sam wyświetlacz nie daje podstawy do mandatu, w artykule radarowy wyświetlacz prędkości a mandat. Inne fizyczne środki uspokojenia ruchu to szykany drogowe.

Kalkulator: średnia prędkość na odcinku i mandat

Wpisz długość odcinka i czas przejazdu, a kalkulator policzy średnią prędkość, przekroczenie, pozycję taryfikatora i punkty karne. Pokaże też najkrótszy czas przejazdu, przy którym średnia nie przekracza limitu. Długość odcinka i czas przejazdu możesz odczytać z nawigacji.

Odcinkowy pomiar prędkości: tolerancja i błędy pomiaru

Pytanie o tolerancję na odcinkowym pomiarze prędkości pada najczęściej, a przepisy nie dają na nie liczby. Ustawa wspomina o niej tylko pośrednio. Upoważnia ministra do określenia w rozporządzeniu sposobu dokonywania pomiarów, z uwzględnieniem progów prędkości dostosowanych do obowiązującego na drodze ograniczenia prędkości, biorąc pod uwagę możliwość błędu kierowcy do 10 km/h włącznie w utrzymaniu dopuszczalnej prędkości (art. 129h ust. 5 pkt 3). W wykazie aktów prawnych Sejmu nie znaleźliśmy obowiązującego rozporządzenia, które takie progi określa, a CANARD nie publikuje progów ustawionych w urządzeniach.

W serwisach motoryzacyjnych często pada liczba 10 km/h. Nie da się jej potwierdzić w przepisach, a taryfikator przewiduje mandat już za przekroczenie „do 10 km/h” (lp. 72). Tolerancja nie jest więc prawem kierowcy. Bezpiecznie jest przyjąć, że średnia powyżej limitu może skończyć się wezwaniem.

Czy odcinkowy pomiar prędkości mierzy prędkość na wjeździe i czy da się „nadrobić”

Według warunków technicznych urządzenie przy D-51a rejestruje wjazd pojazdu na odcinek, a urządzenie przy D-51b jego wyjazd. Podstawą ukarania z OPP jest średnia prędkość na odcinku (art. 129h ust. 2 pkt 3). Pomiar prędkości chwilowej w jednym punkcie to zadanie fotoradaru, o którym uprzedza znak D-51. Mapa CANARD rozdziela te urządzenia na dwie warstwy: „pomiar punktowy” i „pomiar odcinkowy”.

Ponieważ liczy się średnia, przekroczenie na początku odcinka da się wyrównać wolniejszą jazdą do jego końca. Nie zmienia to faktu, że jazda ponad limit w każdym miejscu odcinka jest wykroczeniem (art. 92a k.w.), które może ujawnić na przykład patrol Policji z miernikiem. Planer poniżej pokazuje, jak niska musi być prędkość na reszcie odcinka. Szybko okazuje się, że kilka sekund zysku wymaga długiej jazdy wyraźnie poniżej limitu.

Odcinkowy pomiar prędkości: mandat i punkty karne

Kara za przekroczenie średniej prędkości jest taka sama jak za przekroczenie zmierzone fotoradarem albo policyjnym miernikiem. Kwoty podaje taryfikator, czyli załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych (w brzmieniu od 1 stycznia 2022 r., lp. 72–81; podwójne kwoty dla recydywy obowiązują od 17 września 2022 r.). Punkty karne określa rozporządzenie MSWiA z 29 maja 2026 r. w sprawie ewidencji kierujących, obowiązujące od 3 czerwca 2026 r. (kody E 01–E 10).

Podwójna kwota dotyczy tylko przekroczeń o ponad 30 km/h. Wynika to z art. 38 § 2 Kodeksu wykroczeń: kierującemu ukaranemu za wykroczenie z art. 92a § 2, który w ciągu dwóch lat od ostatniego prawomocnego ukarania popełni to samo wykroczenie, wymierza się grzywnę nie niższą niż dwukrotność dolnej granicy zagrożenia. Gdy sprawa trafi do sądu, za przekroczenie o ponad 30 km/h grzywna może sięgnąć 30 000 zł (art. 24 § 1a k.w.). Po przekroczeniu 24 punktów komendant wojewódzki Policji występuje o kontrolne sprawdzenie kwalifikacji kierowcy (§ 7 ust. 1 rozporządzenia o ewidencji). Limity prędkości na poszczególnych drogach zebraliśmy w tekstach ile można jechać na drodze ekspresowej, prędkość w terenie zabudowanym i ograniczenia prędkości dla ciężarówek.

Kiedy przychodzi mandat z odcinkowego pomiaru prędkości

Mandat nie przychodzi od razu. Po zarejestrowaniu naruszenia pracownicy CANARD weryfikują materiał, ustalają właściciela pojazdu w centralnej ewidencji pojazdów i wysyłają mu wezwanie do wskazania kierującego. Właściciel wybiera jedno z trzech oświadczeń: kierowałem sam, wskazuję osobę, której powierzyłem pojazd, albo nie wskazuję kierującego. Dopiero potem CANARD nakłada mandat, wysyła oświadczenie wskazanej osobie albo kieruje sprawę do sądu.

Wskazanie kierującego to obowiązek właściciela lub posiadacza pojazdu (art. 78 ust. 4 Prawa o ruchu drogowym). W sprawach o przekroczenie prędkości mandat za niewskazanie wynosi dwukrotność grzywny przewidzianej za dane wykroczenie, nie mniej niż 800 zł (lp. 241 taryfikatora). Karalność wykroczenia ustaje po roku od jego popełnienia, a jeśli w tym czasie wszczęto postępowanie, po 2 latach od końca tego roku (art. 45 § 1 k.w.).

Czy odcinkowy pomiar prędkości robi zdjęcia i czy błyska

Tak, robi zdjęcia. Ustawa wymaga, by urządzenie zarejestrowało obraz pojazdu z numerem rejestracyjnym (art. 129h ust. 2 pkt 1), a żeby policzyć czas przejazdu, oba punkty muszą rozpoznać pojazd na wjeździe i na wyjeździe. Zdjęcie kierowcy pojawia się w sprawie wtedy, gdy zostało zarejestrowane (art. 129g ust. 2 pkt 1). W eBOK CANARD można obejrzeć zdjęcia z zarejestrowanych naruszeń, składać i odbierać pisma oraz odbierać mandaty.

Na pytanie o czerwony błysk przepisy nie odpowiadają, bo nie opisują sposobu doświetlania. Brak widocznego błysku nie oznacza więc, że przejazd nie został zarejestrowany. GITD wymaga od nowych systemów zdjęć dobrej jakości o każdej porze doby i pomiaru przy złej pogodzie, więc odcinkowy pomiar prędkości działa w nocy. Przepisy o OPP nie wyłączają żadnego rodzaju pojazdów, więc dotyczą też motocykli. Motocykl ma tablicę rejestracyjną tylko z tyłu, a CANARD nie publikuje, z której strony jego urządzenia fotografują pojazdy.

Gdzie są odcinkowe pomiary prędkości w Polsce: mapa i liczby

Według bazy CANARD z 14 października 2026 r. w Polsce działa 137 odcinkowych pomiarów prędkości o łącznej długości około 811 km. Najwięcej jest ich na drogach ekspresowych (49 odcinków) i autostradach (30), najdłuższą sieć ma województwo mazowieckie (29 odcinków). Mapa poniżej pokazuje każdy odcinek od urządzenia na początku do urządzenia na końcu; kliknij linię, żeby zobaczyć drogę, kilometraż, długość i limit prędkości. Bieżące położenie urządzeń publikuje CANARD na stronie mapa urządzeń.

Pierwsze odcinki zaczęły rejestrować wykroczenia w IV kwartale 2015 r., m.in. w Łosiowie, Łuszczowie, Karniewie i na odcinku Zwierki – Zabłudów. Przetarg z 2021 r. obejmował 39 odcinków w 13 województwach, w tym fragmenty autostrad A1, A2 i A4. Umowa z 2025 r. dotyczy wyłącznie autostrad i dróg ekspresowych, a koszt montażu tych 43 systemów GITD szacuje na około 85 mln zł.

Ustawa każe ministrowi, który określa warunki lokalizacji urządzeń, brać pod uwagę przyczyny i lokalizację wypadków drogowych oraz przeciwdziałanie im (art. 129h ust. 5). Dane policji pokazują, dlaczego prędkość jest pierwszym celem. W 2025 r. niedostosowanie prędkości do warunków ruchu spowodowało 4 278 wypadków, czyli mniej niż nieustąpienie pierwszeństwa (5 091), ale zginęło w nich 536 osób, ponad dwa razy więcej.

Niedostosowanie prędkości odpowiadało w 2025 r. za 22,3% wypadków spowodowanych przez kierujących i za 37,5% zabitych w nich osób. Wśród kierowców w wieku 18–24 lata była to przyczyna 35,5% spowodowanych wypadków. Badania przywoływane przez CANARD przy uruchamianiu pierwszych OPP dotyczyły włoskiego systemu Safety Tutor: w pierwszym okresie jego działania liczba wypadków na kontrolowanych odcinkach spadła o 19%, rannych o 27%, a wskaźnik śmiertelności o 51%.

Co poprawiliśmy w tym poradniku

Wcześniejsza wersja tego tekstu przypisywała początek odcinka znakowi D-51. W rzeczywistości od 2019 r. początek oznacza D-51a, a D-51 to znak fotoradaru. Usunęliśmy też nieaktualne dane o lokalizacjach i dodaliśmy przepisy o tolerancji, punkty karne według rozporządzenia z 2026 r. oraz wymagania techniczne dla zarządców.

Najczęstsze pytania

Źródła