Doświetlenie przejścia dla pieszych: oświetlenie dedykowane, LED, solarne i hybrydowe

Doświetlenie przejścia dla pieszych to dodatkowe oświetlenie samego przejścia i stref oczekiwania, które ma pokazać kierowcy sylwetkę pieszego, a nie tylko pasy na jezdni. Przepisy techniczne dróg wymagają, by przejście było oświetlone, a wytyczne ministerialne WR-D-41-4 opisują, jak to zrobić: oprawami o rozsyle asymetrycznym, ustawionymi przed przejściem osobno dla każdego kierunku ruchu. Na drogach krajowych w ramach Programu Bezpiecznej Infrastruktury Drogowej 2021–2024 doświetlono w ten sposób ponad 8 200 przejść.

Po co doświetlać przejście dla pieszych: dane policji z 2025 roku

Kierowca widzi pieszego nocą tylko wtedy, gdy sylwetka odcina się od tła. Na ciemnej ulicy ten kontrast zależy wyłącznie od reflektorów auta, a przy deszczu psują go odblaski z mokrej jezdni. Doświetlenie przejść dla pieszych wydłuża dystans, z którego kierowca zauważa człowieka wchodzącego na jezdnię, i daje mu czas na hamowanie.

Raport Komendy Głównej Policji „Wypadki drogowe w Polsce w 2025 roku” pokazuje skalę problemu. W 2025 roku doszło do 4 251 wypadków z udziałem pieszych, w których zginęły 354 osoby. Ponad połowa z nich (2 308 wypadków, 54,3%) wydarzyła się na przejściach dla pieszych. Najczęstszą przyczyną potrąceń z winy kierujących było nieustąpienie pierwszeństwa pieszemu na przejściu (63,9%).

Wskaźnik ofiar policzyliśmy z tabeli KGP według pór doby (wszystkie wypadki): w dzień 6,4 zabitego na 100 wypadków, nocą na drodze bez oświetlenia 21,6. Latem liczba wypadków z pieszymi nie przekracza 291 w miesiącu, a od października, gdy zmrok zapada przed powrotem z pracy, rośnie do prawie 500.

Wytyczne WR-D-41-4 przyjmują w analizie opłacalności, że oświetlenie zmniejsza liczbę wypadków na przejściu o 30% w obszarze zabudowanym i o 50% poza nim (współczynnik WEO, załącznik nr 2). To założenie robocze, do czasu opracowania dokładniejszej metody.

Oświetlenie przejścia dla pieszych a doświetlenie: czym różni się oświetlenie dedykowane

Zwykłe oświetlenie przejścia dla pieszych to latarnie ustawione wzdłuż ulicy w równych odstępach. Oświetlają jezdnię, a pieszy staje się dla kierowcy ciemną sylwetką na jasnym tle. Wytyczne nazywają to kontrastem ujemnym. Jeśli lampy stoją tylko po jednej stronie ulicy, kontrast zmienia się w trakcie przechodzenia: od dodatniego, przez zerowy, do ujemnego. W punkcie zerowym pieszy zlewa się z tłem. WR-D-41-4 wprost nazywa takie rozwiązanie niekorzystnym (pkt 7.4 ust. 4).

Oświetlenie dedykowane przejść dla pieszych działa odwrotnie. Oprawy o asymetrycznym rozsyle światła stoją przed przejściem, patrząc w kierunku jazdy, i świecą na pieszego od strony nadjeżdżającego kierowcy. Sylwetka jest jaśniejsza od jezdni za nią, czyli powstaje kontrast dodatni. Jest on łatwiejszy do zauważenia i nie słabnie, gdy pieszego oświetlą reflektory auta. Dla każdego kierunku ruchu montuje się osobną oprawę, z optyką prawą albo lewą, zależnie od układu jezdni.

W wytycznych pojawia się też pojęcie strefy przejściowej. To odcinek drogi o długości co najmniej 100 m za przejściem (albo za nim i przed nim), na którym natężenie światła zmienia się stopniowo (pkt 7.5 ust. 1). Na ulicy oświetlonej strefa wyróżnia przejście jaśniejszym światłem. Na drodze bez oświetlenia chroni kierowcę przed olśnieniem, gdy z ciemności wjeżdża w jasno oświetlony punkt. Wymóg ten wynika też z rozporządzenia: między oświetlonym a nieoświetlonym odcinkiem drogi projektuje się strefę przejściową o zmieniającym się natężeniu światła (§ 86 ust. 2).

Kiedy przejście trzeba doświetlić

Podstawą jest rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dotyczących dróg publicznych. Nowelizacja z 2025 roku (Dz.U. 2025 poz. 1352) zmieniła zasady wyznaczania przejść, ale nie zmieniła przepisów o oświetleniu.

Paragraf 86 dodaje dwie zasady: urządzenia do oświetlenia projektuje się w każdym miejscu, które ze względu na bezpieczeństwo ruchu wymaga oświetlenia, a natężenie i kierunek światła nie powinny oślepiać użytkowników drogi (ust. 3). Jak spełnić te wymagania w praktyce, opisują rekomendowane przez Ministra Infrastruktury 20 lipca 2018 r. „Wytyczne projektowania infrastruktury dla pieszych. Część 4: Projektowanie oświetlenia przejść dla pieszych”. Ich stosowanie jest dobrowolne, ale bywa warunkiem dotacji. Zakres dokumentu i parametry, które trzeba osiągnąć, omawiamy w osobnym tekście o wytycznych WR-D-41-4.

Według tabeli 5.2.1 wytycznych oświetlenie jest konieczne prawie zawsze, gdy przejście leży w obszarze zabudowanym albo wśród istniejącej zabudowy. Zarządca może poprzestać na analizie konieczności tylko na drodze nieoświetlonej, wśród terenu nieprzeznaczonego pod zabudowę albo przy zabudowie dopiero planowanej. Przejścia z sygnalizacją świetlną oświetla się zawsze. Analiza ryzyka może skończyć się trzema wnioskami: przy ryzyku pomijalnym (klasa RA) wolno odstąpić od oświetlenia, przy tolerowanym (RB, RC, RD) trzeba je zastosować, a przy nieakceptowanym (RE) najpierw zmienia się samo przejście (wyspa azylu, sygnalizacja, kładka) albo rezygnuje z niego. Poniższy kreator przeprowadzi Cię przez tę procedurę.

Oprawy do oświetlenia przejść dla pieszych: wysokość, odległość, barwa światła

Oprawy do oświetlenia przejść dla pieszych mają inną optykę niż zwykłe lampy uliczne. Kierują większość światła w jedną stronę, na płaszczyznę pionową, w której stoi pieszy. Dlatego w projektach oświetlenia dedykowanego liczy się natężenie oświetlenia w płaszczyźnie pionowej, oznaczane Ev, mierzone w osi przejścia. Mówi się wtedy o oświetleniu wertykalnym przejść dla pieszych: chodzi o to, by jasna była twarz i tułów człowieka, a nie tylko asfalt pod jego stopami. Wytyczne wprowadzają dla takich rozwiązań osobną klasę oświetlenia PC (od PC1 do PC5), dobieraną do poziomu oświetlenia ulicy.

• Wysokość. Oprawy dedykowane montuje się poniżej linii lamp drogowych, typowo na wysokości 5,0–6,5 m. Inny poziom zawieszenia sam w sobie wyróżnia przejście w ciągu ulicy (pkt 7.4 ust. 12).
• Słup. Nie może zasłaniać pola widoczności między kierowcą a pieszym. Słup przy krawędzi jezdni o średnicy ponad 0,13 m (mierzonej 1 m nad posadowieniem) odsuwa się co najmniej 1,50 m od przejścia wzdłuż krawędzi drogi. Wytyczne zalecają wysięgniki, które pozwalają przenieść słup dalej (pkt 7.6 ust. 2).
• Barwa światła. Zaleca się wyróżnić przejście inną barwą niż oświetlenie ulicy, przy stosunku temperatur barwowych 1:1,5 do 1:2 (pkt 7.4 ust. 6). W przykładach z wytycznych przy ulicy z lampami sodowymi zalecana jest barwa biała.
• Sąsiedzi. Na elewacji z oknami w budynkach mieszkalnych natężenie nie może przekraczać 5 lx dla światła białego i 3 lx dla światła kolorowego, błyskowego albo pulsującego (pkt 7.6 ust. 4).
• Czujniki ruchu. Oświetlenie adaptacyjne, które rozjaśnia się dopiero po wykryciu pieszego, nie jest zalecane tam, gdzie bez detekcji poziom światła spada poniżej wymaganego. Lampa musi spełniać wymagania w każdym stanie pracy (pkt 7.6 ust. 5 i 7).

Oświetlenie LED przejścia dla pieszych pozwala precyzyjnie ukształtować asymetryczny rozsył i dobrać barwę, ale sama technologia nie gwarantuje efektu. Wytyczne wymagają pomiarów przy odbiorze przez zespół niezależny od wykonawcy i pomiarów kontrolnych co najmniej raz na 5 lat. Zarządca czyści klosze i wymienia uszkodzone źródła światła, a nocne wyłączanie oświetlenia przy przejściu jest zabronione (pkt 8.3 ust. 5). Gdzie zgłosić niedziałającą lampę przy przejściu, wyjaśniamy w poradniku zgłoszenie awarii oświetlenia ulicznego.

Zasilanie: sieć, lampa solarna czy oświetlenie hybrydowe przejścia dla pieszych

Brak możliwości doprowadzenia prądu pozwala odstąpić od oświetlenia przejścia tylko wyjątkowo (pkt 5.3 ust. 12 wytycznych), a wtedy trzeba rozważyć likwidację przejścia albo ponadstandardowe środki ochrony pieszych. Lampy autonomiczne usuwają tę przeszkodę na drogach poza miastem i na nowych osiedlach bez sieci oświetleniowej.

• Zasilanie z sieci. Najpewniejsze przy przejściach w mieście, gdzie biegnie już linia oświetlenia ulicznego. Koszt budowy rośnie z długością przyłącza.
• Oświetlenie przejść dla pieszych solar. Lampa solarna uliczna ma panel fotowoltaiczny, akumulator i czujnik zmierzchu. Nie wymaga przyłącza, więc montaż ogranicza się do fundamentu i słupa.
• Oświetlenie hybrydowe przejścia dla pieszych. Latarnia hybrydowa łączy panel fotowoltaiczny z małą turbiną wiatrową. Wiatr uzupełnia energię w miesiącach, w których słońca jest najmniej. Takie zasilanie, z ogniwami solarnymi i turbinami wiatrowymi, TIOMAN zastosował (obok zasilania z sieci) przy znakach aktywnych na drodze wojewódzkiej nr 109, wśród których były aktywne znaki D-6.

Przy lampach autonomicznych liczy się bilans energii w grudniu, nie w lipcu. Najwięcej wypadków z pieszymi przypada na październik, listopad i grudzień, czyli na najkrótsze dni. Projektant powinien sprawdzić, czy panel i akumulator utrzymają wymaganą klasę oświetlenia przez całą grudniową noc, także po kilku pochmurnych dniach.

Aktywne przejście dla pieszych i podświetlany znak D-6

Doświetlenie pokazuje pieszego, a oznakowanie aktywne ostrzega kierowcę przed przejściem. Warunki techniczne dla sygnałów drogowych (załącznik nr 3 do rozporządzenia Dz.U. 2019 poz. 2311) opisują aktywne przejście dla pieszych jako znak D-6 zawieszony nad przejściem razem z sygnalizatorem nadającym żółty sygnał migający. Zalecany wariant ma dwa sygnalizatory migające naprzemiennie (rys. 4.2.13 lit. a).

Ten sam punkt ogranicza zastosowanie: na drogach dwukierunkowych z co najmniej dwoma pasami w jednym kierunku i na drogach dwujezdniowych poza obszarem zabudowanym przejście aktywne jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych okolicznościach. Tam należy raczej zastosować sygnalizację wzbudzaną albo pełną. Zmiana oznakowania na przejściu wymaga zatwierdzonego projektu organizacji ruchu.

Drugą grupą są znaki D-6 z elementami świetlnymi. Znak aktywny D-6 z oferty TIOMAN ma 315 żółtych diod LED, które pokazują animację idącego człowieka, i może być zasilany z ogniw fotowoltaicznych albo z sieci 230 V. Tarcza, na której powstaje znak aktywny przejście dla pieszych, to ten sam D-6 co przy zwykłym oznakowaniu. Warunki techniczne przewidują dla niego folię odblaskową typu 2, a w miejscach szczególnie niebezpiecznych dopuszczają tło z pryzmatycznej folii odblaskowo-fluorescencyjnej żółto-zielonej (pomarańczowej w czasowej organizacji ruchu). Znak D-6 stawia się do 0,5 m od krawędzi przejścia, a na jezdniach dwukierunkowych szerszych niż 15 m zaleca się dodatkowy znak nad jezdnią.

Ile kosztuje doświetlenie przejścia dla pieszych

Oświetlenie przejść dla pieszych koszt ma zmienny, bo zależy od dostępu do sieci, liczby słupów, długości przyłącza i tego, czy w zakresie jest projekt. Najlepszym punktem odniesienia są opublikowane umowy GDDKiA, w których jedno zamówienie obejmowało wiele przejść. Kwoty dotyczą budowy oświetlenia na drogach krajowych, a w umowie z Boćkami i Dziadkowicami także jego zaprojektowania.

Średnie policzyliśmy, dzieląc wartość umowy przez liczbę przejść. Pakiety z lat 2022–2024 mieszczą się w przedziale ok. 53–64 tys. zł za przejście, bez inflacji od daty umowy. Pojedyncze zadanie w mieście może kosztować ponad dwa razy więcej, jak w Głogowie. Wytyczne WR-D-41-4 każą liczyć koszt w cyklu życia instalacji, przez 20 lat, ze stopą dyskontową 3%. Oświetlenie jest uzasadnione ekonomicznie, gdy korzyści z ograniczenia wypadków co najmniej równoważą koszty (wskaźnik E ≥ 1). Ceny pojedynczych znaków i urządzeń BRD zestawiliśmy w artykule ile kosztuje znak drogowy.

Dofinansowanie doświetlenia przejść

Gminy i powiaty sięgają po Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg. Według Ministerstwa Infrastruktury (odpowiedź na interpelację nr 9506) w 2021 roku przeprowadzono nabory na zadania poprawiające bezpieczeństwo pieszych w obszarze przejść z pulą 0,5 mld zł, a w 2023 roku nabór dla niechronionych uczestników ruchu z pulą 0,8 mld zł. W naborze z 2021 roku dofinansowanie wynosiło do 80% kosztów, maksymalnie 200 tys. zł na jedno przejście (informacja Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego o naborze z 10 marca 2021 r.). Warunkiem formalnym było wykonanie doświetlenia zgodnie z WR-D-41-4.

Fundusz działa do 2030 roku. Wojewodowie ogłaszają nabory na swoich stronach internetowych pod koniec lipca, na zadania w roku następnym. Przejście dla pieszych mieści się w katalogu zadań, które mają wyłącznie poprawę bezpieczeństwa niechronionych uczestników ruchu, o ile spełnia kryteria naboru. Na drogach krajowych doświetlenia od 2025 roku prowadzi GDDKiA w ramach Programu Wzmocnienia Krajowej Sieci Drogowej do 2030 roku.

Kto odpowiada za oświetlenie przejścia dla pieszych

Odpowiedzialność dzieli się między gminę i zarządcę drogi. Prawo energetyczne zalicza do zadań własnych gminy planowanie i finansowanie oświetlenia ulic, placów oraz dróg gminnych, powiatowych i wojewódzkich na jej terenie, a także dróg krajowych innych niż autostrady i ekspresówki, jeśli biegną przez teren zabudowy (art. 18 ust. 1 pkt 2 i 3). Finansowanie oświetlenia obejmuje według ustawy koszty energii oraz budowy i utrzymania punktów świetlnych (art. 3 pkt 22).

Zarządca, który doświetla przejście na tej podstawie, sam za to płaci (art. 20aa ust. 2). Gdy zarządca buduje albo przebudowuje drogę, obowiązek wykonania oświetlenia wynika z § 37 i § 86 rozporządzenia o przepisach techniczno-budowlanych. W praktyce na drodze gminnej o doświetlenie przejścia wnioskuje się do wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, a na drodze powiatowej do zarządu powiatu. Jeśli nie wiesz, kto zarządza ulicą, sprawdź to według poradnika jak sprawdzić, kto jest zarządcą drogi.

Doświetlenie przejść dla pieszych to jeden z elementów bezpiecznego przejścia

Światło nie naprawi źle położonego przejścia. Od nowelizacji z 2025 roku przepisy techniczno-budowlane pozwalają projektować przejście bez sygnalizacji świetlnej tylko tam, gdzie prędkość dopuszczalna nie przekracza 50 km/h, a pieszy przekracza najwyżej jeden pas ruchu w jednym kierunku (§ 34 ust. 2). Przy prędkości powyżej 50 do 70 km/h projektuje się przejście z sygnalizacją. Dochodzą do tego wyspy azylu, zawężenie jezdni, progi i szykany drogowe, które zmniejszają prędkość przed przejściem. Przegląd tych rozwiązań zebraliśmy w artykule bezpieczne przejścia dla pieszych, a wymiary pasów i stref oczekiwania w tekście szerokość przejścia dla pieszych. Zasady sygnalizacji dla pieszych opisujemy w poradniku o rodzajach sygnalizacji świetlnej.

Elementy, które uzupełniają doświetlenie przejścia, produkujemy i dostarczamy zarządcom dróg:

Pozostałe urządzenia zebraliśmy w kategorii elektronika drogowa i znaki aktywne.

Najczęstsze pytania

Źródła