Zakaz wyprzedzania ciężarówek: kiedy tiry nie mogą wyprzedzać, wyjątki i mandat

Zakaz wyprzedzania ciężarówek obowiązuje w Polsce od 1 lipca 2023 roku. Kierowca pojazdu kategorii N2 lub N3, czyli pojazdu do przewozu ładunków o maksymalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t, nie może wyprzedzać pojazdów samochodowych na autostradzie i drodze ekspresowej, która ma wyłącznie dwa pasy ruchu w danym kierunku (art. 24 ust. 13 Prawa o ruchu drogowym). Wolno mu wyprzedzić pojazd jadący znacznie wolniej niż dozwolone dla ciężarówek 80 km/h oraz pojazd wykonujący prace drogowe z żółtymi światłami błyskowymi. Za złamanie zakazu grozi mandat 1000 zł i 8 punktów karnych.

Zakaz wyprzedzania ciężarówek: co mówi ustawa i od kiedy obowiązuje

Zakaz wyprzedzania dla ciężarówek wprowadziła ustawa z 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1193). Jej art. 4 dopisał do Prawa o ruchu drogowym dwa ustępy w art. 24 oraz ust. 2a w art. 16. Wszystkie te zmiany weszły w życie 1 lipca 2023 roku. Do października 2026 roku treść przepisu się nie zmieniła.

To zakaz ustawowy, więc nie potrzebuje znaków. Kończy się tam, gdzie jezdnia dostaje trzeci pas albo gdzie kończy się autostrada lub ekspresówka.

Kogo dotyczy zakaz wyprzedzania dla ciężarówek

Ustawa nie używa słowa „tir”. Wskazuje kategorie N2 i N3 z załącznika nr 2 do Prawa o ruchu drogowym: pojazdy do przewozu ładunków o maksymalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t do 12 t (N2) i powyżej 12 t (N3).

Bus dostawczy do 3,5 t to kategoria N1, więc zakaz go nie obejmuje. Cięższy furgon powyżej 3,5 t ma już kategorię N2. Autobusy są pojazdami kategorii M, więc autokar może wyprzedzić ciężarówkę na dwupasmowej autostradzie w granicach swojego limitu prędkości (art. 20 ust. 3 i 4).

Gdzie obowiązuje: autostrada, ekspresówka i droga dwupasmowa

Zakaz wyprzedzania tirów ma dwa warunki, które muszą być spełnione jednocześnie: droga jest autostradą albo drogą ekspresową, a jezdnia ma wyłącznie dwa pasy ruchu dla danego kierunku.

• Autostrada lub ekspresówka z dwoma pasami w jednym kierunku: zakaz wyprzedzania przez samochody ciężarowe obowiązuje.
• Autostrada lub ekspresówka z trzema lub więcej pasami: zakazu wyprzedzania nie ma, ale ciężarówki N2 i N3 oraz zespoły pojazdów dłuższe niż 7 m mogą korzystać wyłącznie z dwóch pasów najbliżej prawej krawędzi jezdni (art. 16 ust. 2a). Lewy pas jest dla nich wyłączony.
• Zwykła droga dwujezdniowa z dwoma pasami (np. droga krajowa, która nie jest ekspresówką): ustawowy zakaz nie działa. Ciężarówka może wyprzedzać na ogólnych zasadach, chyba że zarządca postawił znak B-26.
• Droga jednojezdniowa: wyprzedzanie ograniczają ogólne zakazy z art. 24 ust. 7, linie ciągłe i znaki B-25 albo B-26.

Zakaz wyprzedzania na drodze dwupasmowej zależy więc od jej kategorii. Początek drogi ekspresowej oznacza znak D-7, a autostrady znak D-9 (§ 48 rozporządzenia o znakach).

Czy tir może wyprzedzać tira? Wyjątki od zakazu

Na dwupasmowej autostradzie wyprzedzanie tira przez tira jest dozwolone tylko w dwóch sytuacjach przewidzianych w ustawie.

Wyjątek 1: pojazd jedzie znacznie wolniej niż 80 km/h

Ciężarówka może wyprzedzić pojazd, który porusza się z prędkością znacznie mniejszą od dopuszczalnej dla pojazdów N2 i N3 na danej drodze. Na autostradzie i drodze ekspresowej ta prędkość wynosi 80 km/h (art. 20 ust. 3 pkt 2 lit. a), chyba że znak ustala niższą. Ustawa nie podaje, ile znaczy „znacznie”. Nie ma progu w km/h ani w procentach, więc w razie kontroli o tym, czy różnica była wystarczająca, decyduje policjant, a gdy kierowca odmówi przyjęcia mandatu, sąd.

Pojazdy N2 i N3 muszą mieć ogranicznik prędkości ustawiony na 90 km/h (art. 66 ust. 1a), więc różnice prędkości między ciężarówkami są zwykle niewielkie. Gdy ciężarówka jadąca 80 km/h chce wyprzedzić inną jadącą 78 km/h, trudno wykazać, że mieści się w wyjątku.

Wyjątek 2: pojazd wykonujący prace drogowe

Zakazu nie stosuje się do wyprzedzania pojazdów wykonujących na drodze prace porządkowe, remontowe lub modernizacyjne, które wysyłają żółte sygnały błyskowe (art. 24 ust. 14), na przykład zamiatarki, pługu albo pojazdu z tablicą kierującą ruchem. Pojazd osłaniający roboty ruchome na autostradzie może mieć z tyłu mobilną poduszkę zderzeniową, która pochłania energię uderzenia, gdy nadjeżdżający kierowca nie zdąży zmienić pasa.

Co nie jest wyjątkiem

Wyjątkiem nie jest zbliżający się parking ani zjazd z autostrady. Nie jest nim też pusta ciężarówka: liczy się kategoria pojazdu, a nie jego bieżące obciążenie.

Wyprzedzanie ciężarówek na autostradzie: skąd „wyścig słoni”

Wyścig słoni to sytuacja, w której jedna ciężarówka wyprzedza drugą z różnicą prędkości kilku km/h, a za nimi na lewym pasie rośnie kolejka aut. Właśnie ten manewr miał wyeliminować przepis z 2023 roku.

Ciężarówka musi zyskać względem wyprzedzanej odcinek równy sumie długości obu pojazdów i odstępów przed i po manewrze. Na autostradzie i ekspresówce minimalny odstęp od pojazdu z przodu wynosi w metrach połowę prędkości w km/h (art. 19 ust. 3a), czyli 40 m przy 80 km/h. Sam manewr wyprzedzania jest z tego wymogu wyłączony, ale przed nim i po powrocie na prawy pas obie ciężarówki jadą tym samym pasem, więc odstęp znów obowiązuje. Przy różnicy 4 km/h manewr trwa ponad półtorej minuty, a lewy pas pozostaje zajęty na ponad 2 km.

Kierowcę osobówki wyprzedzanie tirów na autostradzie nie dotyczy w szczególny sposób: obowiązują zwykłe zasady z art. 24. Kierujący ciężarówką, którą wyprzedzasz, nie może wtedy zwiększać prędkości (art. 24 ust. 6, 6 punktów, kod F 10). Limity prędkości dla ciężarówek opisujemy w tekście ograniczenia prędkości dla ciężarówek, a dla osobówek w artykule ile można jechać na drodze ekspresowej.

Zakaz wyprzedzania dla ciężarówek: mandat, taryfikator i punkty karne

Złamanie zakazu to wykroczenie z art. 92b Kodeksu wykroczeń, zagrożone grzywną nie niższą niż 1000 zł. Taryfikator ma dla ciężarówek osobną pozycję, lp. 101a, dodaną od 1 lipca 2023 roku rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z 30 czerwca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1256).

Kwota 2000 zł wynika z art. 38 § 2 Kodeksu wykroczeń: kto w ciągu dwóch lat od ostatniego prawomocnego ukarania popełnia to samo wykroczenie, płaci co najmniej dwukrotność dolnej granicy grzywny. Gdy kierowca odmówi przyjęcia mandatu, sąd może wymierzyć grzywnę do 30 000 zł (art. 24 § 1a).

Punkty określa rozporządzenie MSWiA z 29 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 724), obowiązujące od 3 czerwca 2026 roku. Złamanie zakazu ustawowego kosztuje 8 punktów, a zignorowanie znaku B-26 aż 15. Gdy przy wyprzedzaniu jednego pojazdu kierowca naruszy naraz kilka przepisów o wyprzedzaniu, punkty przypisuje się tylko za naruszenie z największą liczbą punktów (§ 3 ust. 4). Punkty z kodu F 12 można zmniejszyć szkoleniem, z kodu F 08 nie (§ 11).

Znak zakaz wyprzedzania dla ciężarówek B-26 i znak B-25

Na pozostałych drogach zakaz wyprzedzania można wprowadzić w zatwierdzonej organizacji ruchu znakami opisanymi w § 23 rozporządzenia w sprawie znaków i sygnałów drogowych.

Pod znakiem B-26 nie działają wyjątki z art. 24 ust. 13 i 14: znak zabrania wyprzedzania wszystkich pojazdów silnikowych wielośladowych, także wolno jadących. Nie obowiązuje natomiast kierowcy dostawczaka do 3,5 t ani autobusu. Autobusom można zakazać wyprzedzania znakiem B-25 z tabliczką T-23f.

Jeżeli zakazu nie odwołano znakiem B-27, B-28 albo B-42, działa on do najbliższego skrzyżowania (§ 32 ust. 2). Nie przerywa go skrzyżowanie na drodze dwujezdniowej, na którym droga poprzeczna dochodzi tylko z lewej strony i nie łączy się z prawą jezdnią.

Od 2026 roku w katalogu jest też znak F-23 „środkowy pas wielofunkcyjny”. Informuje o odcinku, na którym wyprzedzanie jest zabronione wszystkim kierowcom, a środkowy pas służy pojazdom zjeżdżającym z drogi lub na nią wjeżdżającym (§ 77a, Dz.U. 2026 poz. 133).

Tiry na autostradzie w statystykach policji

Raport Komendy Głównej Policji „Wypadki drogowe w Polsce w 2025 roku” nie wydziela wypadków spowodowanych wyprzedzaniem przez ciężarówki, ale pokazuje wypadki na autostradach i rolę samochodów ciężarowych.

Na 100 wypadków spowodowanych przez kierujących ciężarówkami powyżej 3,5 t przypada 15 zabitych, a na 100 wypadków spowodowanych przez kierujących samochodami osobowymi około 7 (1012 zabitych w 13 792 wypadkach). Masa pojazdu przekłada się na skutki zderzenia.

Dla zarządcy drogi: kiedy stawiać znak B-26

Na dwupasmowej autostradzie lub ekspresówce zakaz wynika z ustawy i nie wymaga oznakowania. Na innych drogach wytyczne z załącznika nr 1 do rozporządzenia w sprawie warunków technicznych dla znaków (pkt 3.2.27) zalecają B-26 na wąskich jezdniach, na stromych wzniesieniach lub spadkach i przy dużym natężeniu ruchu ze znacznym udziałem ciężarówek. Znak można też postawić, gdy trzeba utrzymać samochody ciężarowe na prawym pasie. Gdy zakaz ma działać tylko okresowo, na przykład w godzinach szczytu, B-26 można wyświetlać na znakach zmiennej treści zamiast na stałej tarczy.

Znaku B-25 według pkt 3.2.26 wytycznych nie stosuje się na jezdniach z co najmniej dwoma pasami ruchu dla jednego kierunku, nawet gdy liczba pasów się zmniejsza. Na drodze dwujezdniowej wyprzedzanie przez ciężarówki ogranicza się więc znakiem B-26.

• Wielkość znaku: przy jezdniach głównych autostrad stosuje się znaki wielkie (średnica tarczy znaku zakazu 1000 mm), na drogach ekspresowych i dwujezdniowych poza obszarem zabudowanym znaki duże (900 mm), na jednojezdniowych drogach krajowych i wojewódzkich średnie (800 mm). Szczegóły zebraliśmy w artykule o wymiarach znaków drogowych.
• Odwołanie zakazu: jeśli odcinek z zakazem kończy się przed skrzyżowaniem, stawia się B-28 (pkt 3.2.29), a przy kilku zakazach naraz B-42.
• Dokumentacja: zmiana organizacji ruchu, w tym nowy znak B-26, wymaga zatwierdzenia przez organ zarządzający ruchem (§ 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie zarządzania ruchem). Opisujemy to w tekście projekt organizacji ruchu.
• Roboty drogowe: znaki o jedną grupę wielkości większe niż na danym odcinku, a na autostradach wielkie. Więcej w poradniku o oznakowaniu robót drogowych.

TIOMAN jako producent znaków drogowych działa od 1998 roku i może wyprodukować do 2000 znaków dziennie. Z naszych wyrobów korzystają odbiorcy i wykonawcy w 20 krajach Europy. Znaki zakazu wyprzedzania wykonujemy we wszystkich grupach wielkości, a ceny opisujemy w artykule ile kosztuje znak drogowy.

Pozostałe znaki tej grupy znajdziesz w kategorii znaki drogowe zakazu.

Najczęstsze pytania o zakaz wyprzedzania ciężarówek

Źródła