Wykop w miejscu dostępnym dla osób postronnych, pozostawiony na zmrok i noc, otacza się balustradą z poręczą na wysokości 1,1 m, deską krawężnikową 0,15 m i wypełnieniem między nimi, z poręczą co najmniej 1 m od krawędzi i z czerwonym światłem ostrzegawczym (§ 145 rozporządzenia BHP). Wykop głębszy niż 1 m wymaga zejścia co najmniej co 20 m. W chodniku i jezdni dochodzą zapory drogowe U-20, a pieszych przeprowadza się kładką U-28 o szerokości co najmniej 1,0 m.
- Balustrada przy wykopie: poręcz 1,1 m nad terenem, minimum 1 m od krawędzi, deska krawężnikowa 0,15 m, czerwone światło na zmrok i noc (§ 145, § 15 ust. 2).
- Głębokość ma znaczenie: pionowe ściany bez umocnień tylko do 1 m w gruntach zwartych, zejście przy głębokości ponad 1 m, nachylenie skarp w projekcie przy głębokości ponad 4 m oraz w gruncie nawodnionym, iłach pęczniejących i na terenach osuwiskowych (§ 147, § 151, § 149).
- Taśma ostrzegawcza jest dopuszczalna tylko przy wykopach do 0,5 m głębokości, poza jezdnią, ciągami pieszymi i miejscami ruchu lub postoju pojazdów. Na zmrok i noc w miejscu dostępnym dla osób postronnych i tak obowiązuje balustrada z § 145.
- Na chodniku stosuje się zapory U-20c z dolnym pasem ok. 0,3 m nad nawierzchnią, a przy szkołach zaleca się U-20d.
- Wykop w jezdni głębszy niż 0,5 m wymaga za zaporami poprzecznymi osłon energochłonnych albo pryzm piasku.
Zabezpieczenie wykopu: jakie przepisy obowiązują
Wymagania dla wykopów zebrano w rozdziale 10 „Roboty ziemne” rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401), w paragrafach od 143 do 162. To podstawowe przepisy BHP dla każdego wykopu: na budowie domu, przy przyłączu, przy sieci w pasie drogowym. Pojęcie balustrady rozporządzenie definiuje wcześniej, w § 15 ust. 2, i do tej definicji odsyła paragraf o wykopach.
Gdy wykop leży w pasie drogowym, dochodzą dwa kolejne akty. Pierwszy to załącznik nr 4 do rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i urządzeń bezpieczeństwa ruchu (Dz.U. 2019 poz. 2311), rozdział 11 „Urządzenia bezpieczeństwa ruchu drogowego stosowane przy robotach prowadzonych w pasie drogowym”. Drugi to przepisy o zarządzaniu ruchem: roboty wpływające na ruch wymagają zatwierdzonego projektu organizacji ruchu, a jego zatwierdzony egzemplarz dołącza się do wniosku o zajęcie pasa drogowego.
Wątki geotechniczne, czyli dobór obudowy, szalunków, palisady czy ścianki berlińskiej, rozstrzyga projekt i dokumentacja geologiczna, a nie przepisy o wygrodzeniach. Ten artykuł dotyczy tego, co jest wokół wykopu i nad nim.
Wysokość barierek BHP przy wykopie
Najczęściej cytowany przepis o zabezpieczeniu wykopów w BHP to § 145. Dotyczy wykopów w miejscach dostępnych dla osób niezatrudnionych przy robotach, czyli na ulicy, chodniku, osiedlu czy placu.
W czasie wykonywania wykopów w miejscach dostępnych dla osób niezatrudnionych przy tych robotach należy wokół wykopów pozostawionych na czas zmroku i w nocy ustawić balustrady, o których mowa w § 15 ust. 2, zaopatrzone w światło ostrzegawcze koloru czerwonego.§ 145 ust. 1 rozporządzenia w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych
Wysokość barierek BHP i ich budowę wyznaczają dwa przepisy razem. Według § 15 ust. 2 balustrada składa się z deski krawężnikowej o wysokości 0,15 m i poręczy ochronnej na wysokości 1,1 m, a przestrzeń między nimi wypełnia się tak, by chroniła przed upadkiem. Według § 145 ust. 2 poręcze balustrad przy wykopie mają być 1,1 m nad terenem i nie bliżej niż 1 m od krawędzi wykopu.
Przepis ma dwa warianty uzupełniające. Gdy względy bezpieczeństwa tego wymagają, wykop trzeba dodatkowo szczelnie przykryć tak, by nie dało się do niego wpaść (§ 145 ust. 3). Przy przykrytym wykopie zamiast pełnych balustrad wystarczą balustrady z lin lub taśm z tworzyw sztucznych, wzdłuż wykopu, na wysokości 1,1 m i 1 m od krawędzi (§ 145 ust. 4). Przez cały czas robót, także w dzień, obowiązuje ogólna zasada: miejsca niebezpieczne przy robotach ziemnych ogradza się i oznacza napisami ostrzegawczymi (§ 144 ust. 3), a teren, którego nie da się ogrodzić, wykonawca musi stale dozorować (§ 146).
Zabezpieczenie wykopów: od jakiej głębokości i co się zmienia
Rozporządzenie BHP nie ustala jednej głębokości, od której wykop trzeba zabezpieczać. Balustrady z § 145 dotyczą każdego wykopu pozostawionego na noc w miejscu dostępnym. Z głębokością rosną natomiast wymagania wobec ścian, wejścia i dokumentacji.
| Głębokość | Wymaganie | Podstawa |
|---|---|---|
| do 0,5 m | W pasie drogowym poza jezdnią, ciągami pieszymi i miejscami ruchu lub postoju pojazdów wolno wygrodzić wykop taśmą ostrzegawczą U-22 | zał. 4, pkt 11.4 |
| ponad 0,5 m w jezdni | Za zaporami ustawionymi prostopadle do osi jezdni osłony energochłonne lub pryzmy piasku | zał. 4, pkt 11.2 |
| do 1 m | Ściany pionowe bez umocnień tylko w gruntach zwartych, gdy teren przy wykopie nie jest obciążony w pasie równym głębokości | § 147 ust. 1 |
| ponad 1 m | Zejście (wejście) do wykopu, odległość między zejściami do 20 m; montaż obudowy lub rur w wykopie o ścianach pionowych z ochroną osób klatkami osłonowymi lub obudową prefabrykowaną | § 151, § 162 |
| od 1 do 2 m | Bez umocnień tylko wtedy, gdy pozwalają na to badania gruntu i dokumentacja geologiczno-inżynierska | § 147 ust. 2 |
| ponad 4 m | Bezpieczne nachylenie ścian określa dokumentacja projektowa (niezależnie od głębokości także w gruncie nawodnionym, przy obciążonym terenie przy skarpie, w iłach pęczniejących i na terenach osuwiskowych) | § 149 |
Wykopy wąskoprzestrzenne, w tym zabezpieczenie wykopu liniowego pod sieci, mają dwa dodatkowe wymagania. Koparką kopie się je tak, by obudowę montować wyłącznie z zabezpieczonej części wykopu albo stosować obudowę prefabrykowaną (§ 150). Gdy w wykopie trwają roboty jednocześnie z transportem urobku, wykop przykrywa się szczelnym i wytrzymałym zabezpieczeniem (§ 153 ust. 1).
Wykop w chodniku i jezdni: zapory U-20 i oznakowanie
W pasie drogowym ogrodzenie wykopu robi się urządzeniami bezpieczeństwa ruchu, a nie dowolną barierką. Załącznik nr 4 do rozporządzenia o warunkach technicznych przewiduje cztery odmiany zapór drogowych:
- U-20a: zapora pojedyncza do wygradzania wzdłuż jezdni. Przy wygrodzeniach wzdłuż jezdni nie dopuszcza się przerw w ciągu zapór.
- U-20b: zapora pojedyncza szeroka do wygrodzeń poprzecznych.
- U-20c: zapora podwójna na chodnikach, ciągach pieszych, pieszo-rowerowych i ścieżkach rowerowych. Dolna krawędź dolnego pasa ma być około 0,3 m nad nawierzchnią.
- U-20d: zapora potrójna z dolnym pasem około 15 cm nad nawierzchnią, zalecana tam, gdzie chodzi dużo dzieci, np. przy szkołach i przedszkolach.
Górna krawędź zapór zabezpieczających miejsce robót ma być na wysokości od 0,9 m do 1,1 m nad nawierzchnią. Zapory pokrywa się po obu stronach pasami białymi i czerwonymi, zaczynają się i kończą polem czerwonym, a ich dopuszczalne długości to 750, 1250, 1750, 2250 i 2750 mm. Zapory wygradzające część jezdni muszą mieć lica z folii odblaskowej i zawsze być wyposażone w elementy odblaskowe i lampy ostrzegawcze. Elementy odblaskowe urządzeń przy robotach mają być widoczne od zmroku do świtu z co najmniej 150 m przy światłach drogowych (pkt 11.1).
Wygrodzenie wykopu taśmą to wyjątek. Taśmy U-22 wolno stosować wyłącznie poza jezdnią, w miejscach nieprzeznaczonych do ruchu i postoju pojazdów ani do ruchu pieszych. Taśmę zawiesza się nie bliżej niż 1,0 m od wykopu, na wysokości od 0,9 m do 1,2 m do jej dolnej krawędzi, z ugięciem nie większym niż 0,3 m, i tylko przy wykopach do 0,5 m głębokości (pkt 11.4). Na chodniku taśma nie spełnia wymagań.
Oznakowanie robót, czyli znaki A-14, ograniczenia prędkości, tablice kierujące U-21 i ewentualny ruch wahadłowy, wynika z projektu czasowej organizacji ruchu. Ustawia je i utrzymuje wykonawca robót. Zasady opisaliśmy we wpisie oznakowanie robót drogowych, a różnice między rodzajami wygrodzeń w artykule o rodzajach barier drogowych.
Kładka dla pieszych nad wykopem: wymiary
Gdy piesi muszą przejść nad wykopem przy pracach drogowych, załącznik nr 4 nakazuje stosować kładki dla pieszych U-28 (pkt 11.11). Ich zasadnicze wymiary podaje tabela 11.4.
Kładka dla pieszych nad wykopem musi więc mieć poręcze na tej samej wysokości co balustrada z § 145. Na samym terenie budowy, poza drogą publiczną, przejścia dla pracowników wymiaruje się według § 12: co najmniej 0,75 m dla ruchu jednokierunkowego i 1,2 m dla dwukierunkowego. Przejścia i strefy niebezpieczne oświetla się i oznacza znakami ostrzegawczymi lub zakazu (§ 17).
Zejście do wykopu, urobek i koparka: BHP przy pracy w wykopie
Wykopy BHP obejmują też pracę w samym wykopie. Prace w wykopach regulują przepisy o wejściu, składowaniu i sprzęcie:
- Zejście do wykopu BHP jest wymagane, gdy wykop ma ponad 1 m głębokości, a odstęp między zejściami nie powinien przekraczać 20 m. Wchodzenie po rozporach i jazda urządzeniami do wydobywania urobku są zabronione (§ 151).
- Przed każdym rozpoczęciem robót w wykopie sprawdza się stan obudowy lub skarp (§ 152).
- Urobku, materiałów i wyrobów nie składuje się bliżej niż 0,6 m od krawędzi wykopu o ścianach obudowanych, przy czym takie składowanie wymaga, by obciążenie urobkiem uwzględniono w doborze obudowy, a przy ścianach nieobudowanych w strefie klina naturalnego odłamu gruntu (§ 154).
- Koparka pracuje co najmniej 0,6 m poza granicą klina naturalnego odłamu gruntu (§ 158 ust. 1), a przebywanie osób między ścianą wykopu a koparką, nawet w czasie postoju, jest zabronione (§ 159).
Projekt zabezpieczenia wykopu i plan BIOZ
Roboty ziemne prowadzi się na podstawie projektu, który określa położenie instalacji i urządzeń podziemnych w zasięgu robót (§ 143). Przy sieciach elektroenergetycznych, gazowych czy wodociągowych bezpieczną odległość ustala kierownik budowy z ich właścicielem, a miejsca robót oznacza się napisami ostrzegawczymi i ogradza (§ 144). Projekt zabezpieczenia wykopu w sensie geotechnicznym, czyli obudowa, skarpy, palisada czy zabezpieczenie wykopu przy budynku, wynika z badań gruntu i dokumentacji geologicznej. Przy wykopie obok istniejącego budynku teren przy skarpie bywa obciążony fundamentami, a wtedy bezpieczne nachylenie ścian określa dokumentacja projektowa (§ 149 pkt 2).
Prawo budowlane dodaje obowiązek dla kierownika budowy. Plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia sporządza się m.in. wtedy, gdy na budowie wykonywane są roboty stwarzające szczególnie wysokie ryzyko, a w szczególności przysypania ziemią lub upadku z wysokości
, oraz roboty prowadzone w pobliżu czynnych linii komunikacyjnych (art. 21a ust. 1a i ust. 2 pkt 1 i 4).
Wyposażenie do zabezpieczenia wykopów budowlanych
Cena zabezpieczenia wykopów zależy głównie od długości wygrodzenia, czasu trwania robót i tego, czy wykop leży w jezdni. Zapory, kładki i lampy produkujemy i dobieramy do wymagań załącznika nr 4:
W ofercie jest też stalowa kładka dla pieszych ryflowana oraz zapora potrójna U-20d do miejsc w pobliżu szkół.
Najczęstsze pytania
Jaka jest wysokość barierek BHP przy wykopie?
Poręcz balustrady ma być na wysokości 1,1 m nad terenem i co najmniej 1 m od krawędzi wykopu, a u dołu balustrada ma deskę krawężnikową o wysokości 0,15 m (§ 145 ust. 2 i § 15 ust. 2 rozporządzenia BHP).
Od jakiej głębokości trzeba zabezpieczyć wykop?
Przepisy nie wyznaczają progu dla wygrodzenia: każdy wykop w miejscu dostępnym dla osób postronnych, pozostawiony na zmrok i noc, otacza się balustradą z czerwonym światłem. Przy głębokości ponad 1 m potrzebne są zejścia, a pionowe ściany bez umocnień dopuszcza się tylko do 1 m w gruntach zwartych.
Czy taśma ostrzegawcza wystarczy do zabezpieczenia wykopu?
Tylko przy wykopie do 0,5 m głębokości w pasie drogowym poza jezdnią, ciągami pieszymi i miejscami ruchu lub postoju pojazdów, rozwieszona co najmniej 1 m od wykopu. Na zmrok i noc w miejscu dostępnym dla osób postronnych wokół wykopu i tak stawia się balustradę z czerwonym światłem (§ 145 ust. 1). Na budowie liny lub taśmy na wysokości 1,1 m są dopuszczalne zamiast balustrad, gdy wykop jest szczelnie przykryty (§ 145 ust. 4).
Jaka szerokość kładki dla pieszych nad wykopem?
Kładka U-28 stosowana przy pracach drogowych ma szerokość co najmniej 1,0 m i wysokość 1,1 m z poręczami. Tabela 11.4 załącznika nr 4 podaje długości 1,5, 2,0 i 2,5 m.
Jakie światło stosuje się przy wykopie w nocy?
Balustrady przy wykopach w miejscach dostępnych zaopatruje się w światło ostrzegawcze koloru czerwonego (§ 145 ust. 1). Zapory U-20 wygradzające część jezdni muszą mieć elementy odblaskowe i lampy ostrzegawcze.
Jak daleko od krawędzi wykopu można składować ziemię?
Przy ścianach obudowanych nie bliżej niż 0,6 m od krawędzi i tylko wtedy, gdy obciążenie urobkiem uwzględniono w doborze obudowy. Przy ścianach nieobudowanych urobek musi leżeć poza klinem naturalnego odłamu gruntu (§ 154).
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych, Dz.U. 2003 nr 47 poz. 401, § 9–17 i § 143–162. Dziennik Ustaw (ELI)
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach, tekst jednolity Dz.U. 2019 poz. 2311 ze zm., załącznik nr 4, pkt 11.1, 11.2, 11.4 i 11.11. Dziennik Ustaw (ELI)
- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 524, art. 21a. Dziennik Ustaw (ELI)
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 września 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków zarządzania ruchem na drogach, tekst jednolity Dz.U. 2017 poz. 784, § 5 i § 11. Dziennik Ustaw (ELI)
Recent Comments